Vì sao tiền điện quá cao ở Ontario

(Ảnh: Chris Seto/CBC)

Mike Crawley

Cuối tuần rồi, thủ hiến Kathleen Wynne gây xôn xao khi thừa nhận đã phạm sai lầm về giá điện.

Chính khách không thường nhận lỗi như vậy. Mà khi họ chịu nhận lỗi, chắc chắn là có lý do rất hay. Trong trường hợp của thủ hiến Wynne, có vẻ như bà đang tìm cách xóa — hoặc ít nhất là giảm bớt — tác hại của giá điện tăng chóng mặt đối với tỷ lệ dân chúng ủng hộ bà.

Thủ hiến Wynne phát biểu tại đại hội thường niên của Đảng Tự do Ontario ở Ottawa, “Là lãnh tụ, tôi xin chịu trách nhiệm vì đã không quan tâm sát sao tới một số khó khăn trong đời sống hàng ngày của người dân Ontario. Giá điện là một ví dụ điển hình.”

Bà Wynne biện hộ cho các quyết định của chính quyền Đảng Tự do để khiến cho hệ thống điện của Ontario sạch hơn và ổn định hơn, nhưng thừa nhận rằng chi phí “đã trở thành gánh nặng cho người dân ở mọi nơi” của tỉnh bang.

Bà nói, “Người dân nói với tôi rằng họ đã phải chọn lựa giữa trả tiền điện và mua thức ăn hoặc trả tiền thuê nhà. Thật không thể chấp nhận được rằng người dân ở Ontario có thể đang phải đối mặt với lựa chọn đó. Do vậy chính quyền của chúng ta đã phạm sai lầm. Đó là sai lầm của tôi. Và tôi sẽ gắng hết sức để khắc phục sai lầm đó.”

Tuy nhiên, “khắc phục” giá điện quá cao không phải là chuyện dễ.

“Đó không phải là một hệ thống đơn giản, mà rất phức tạp.” Bộ trưởng năng lượng Glenn Thibeault đã trả lời như vậy hôm thứ Hai 21-11 khi bị báo giới vặn hỏi các chi tiết cụ thể về lời hứa hồi cuối tuần của bà thủ hiến là “sẽ tìm ra thêm nhiều cách để giảm giá điện và giảm gánh nặng đối với người tiêu dùng”.

Bộ trưởng Thibeault loại trừ khả năng có một khoản trợ cấp khác từ ngân sách ngoài mức hoàn tiền thuế HST (8%) mà chính quyền đã hứa, bắt đầu từ tháng 1-2017.

Như vậy là không còn tính tới các yếu tố thực sự làm tăng chi phí trong hệ thống điện lực.

Sau đây là các nguyên nhân chủ yếu khiến tiền điện quá cao và tại sao chính quyền của thủ hiến Wynne khó mà giảm đủ để người dân chú ý.

  1. Dư thừa nguồn cung điện

Giới sản xuất điện ở Ontario đang làm ra nhiều điện hơn mức tiêu thụ hiện nay tại tỉnh bang. Nhưng chính quyền vẫn bị ràng buộc trong các hợp đồng mua điện. Chính quyền bán lượng điện dư thừa sang Mỹ, với giá thấp hơn chi phí sản xuất. Và tuy bạn không sử dụng lượng điện đó, bạn vẫn phải trả cho phần của mình trong đó mỗi tháng (qua một dòng trên hóa đơn điện ghi là “mức điều chỉnh toàn cầu”).

Shawn-Patrick Stensil, nhà vận động về năng lượng của tổ chức Greenpeace, nói, “Tình thế này tồi tệ hơn vì cầu tiếp tục giảm xuống. Việc trang trải chi phí của nguồn cung dư thừa này được dàn trải trên số kilowatt-giờ ít hơn.” Ông cho rằng chính quyền có thể giải quyết vấn đề thừa điện bằng một động thái là cho toàn bộ nhà máy điện hạt nhân ở Pickering ngưng hoạt động.

Hủy các hợp đồng điện tường chừng là một giải pháp dễ dàng. Nhưng không phải là một giải pháp rẻ: nên nhớ là việc hủy bỏ các nhà máy điện chạy bằng khí đốt ở Mississauga và Oakville tốn 1 tỷ đô-la.

  1. Năng lượng xanh quá đắt

Các loại năng lượng từ sức gió, mặt trời và sinh học chiếm 16% trong tổng lượng điện được sản xuất tại tỉnh bang, nhưng chiếm tới 36% tổng chi phí sản xuất, theo cuộc điều tra mới đây của tổng thanh tra về giá điện. Tổng thanh tra Bonnie Lysyk phê phán chính quyền vì đã ký những hợp đồng quá hào phóng khi triển khai chương trình năng lượng xanh quy mô lớn vào năm 2009. Tuy chính quyền đã chuyển sang một quy trình đấu thầu có tính cạnh tranh, tổng thanh tra phát hiện rằng trong năm 2014, Ontario vẫn trả “cao gấp đôi mức giá thị trường cho điện sức gió và gấp 3,5 lần mức giá thị trường cho điện mặt trời”.

  1. Cơ quan quản lý năng lượng ít quyền hạn

Hội đồng Năng lượng Ontario (OEB) là cơ quan độc lập quản lý việc định giá điện ở tỉnh bang, nhưng không phải đối với tất cả mọi loại định giá điện. Cơ quan này không có khả năng kiểm soát mức giá trả cho những nhà sản xuất điện, ngoài các nhà máy điện hạt nhân ở Pickering và Darlington của công ty Điện lực Ontario (OPG) và phần lớn các đập thủy điện của OPG. Bất cứ khi nào muốn tăng giá điện, OPG phải được hội đồng này chấp thuận.

Nhưng OEB không có quyền hạn đó với các nhà sản xuất tư nhân. Họ thương lượng giá trực tiếp với chính quyền và đã thương lượng được một số hợp đồng khá có lời, vì đó là động cơ của họ. Hiện nay họ chiếm khoảng một nửa trong tổng lượng điện sản xuất ở Ontario, do đó một phần lớn trong hóa đơn tiền điện của người dân nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan quản lý có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

  1. Tính giá theo giờ sử dụng điện

Ontario áp dụng đồng hồ điện thông minh (smart meter) để cho phép tính giá điện thay đổi theo các giờ sử dụng khác nhau, với mục đích giảm mức tiêu thụ điện trong những giờ sử dụng nhiều bằng cách tăng giá đáng kể trong những giờ cao điểm đó. Biện pháp này chẳng có mấy ảnh hưởng tới nnhu cầu sử dụng trong giờ cao điểm, theo một phân tích do tổ chức Vận hành Hệ thống Điện lực Độc lập của chính quyền đặt thực hiện. Như vậy có nghĩa là chúng ta vẫn dùng nhiều điện trong những giờ cao điểm đó và trả tiền nhiều hơn trước khi có đồng hồ điện thông minh.

  1. Nhân viên ngành điện lực được trả lương quá cao

Ấn bản mới nhất của Danh sáng Ánh Dương (Sunshine List, liệt kê danh tánh của những công chức có thu nhập từ $100.000 trở lên trong một năm cụ thể) có 7.632 nhân viên của OPG. Thu nhập của họ tổng cộng 1,07 tỷ đô-la. Lần gần đây nhất có tên các nhân viên của Hydro One trên danh sách này, có 4.279 nhân viên, với lương tổng cộng 550 triệu đô-la. Năm 2013, tổng thanh tra cảnh báo rằng lương, hưu bổng và phúc lợi hậu hĩnh ở OPG — nhất là trong các nhà quản lý cao cấp — góp phần dẫn tới giá điện tăng cao.

Nguồn: CBC News, 22-11-2016