Giáo sư người Canada được Iran phóng thích

Giáo sư Homa Hoodfar vui mừng khi đáp xuống phi trường Montreal hôm Thứ Năm 26-9-2016. (Ảnh: Ryan Remiorz/The Canadian Press)

Lúc 8:37 sáng Thứ Năm 29-9-2016, bà Homa Hoodfar, một giáo sư người Canada gốc Iran, đã về tới Montreal trong vòng tay đón tiếp của gia đình, bạn bè, và đồng nghiệp.

Trong tình trạng sức khỏe sút giảm trầm trọng, bà cảm ơn các nỗ lực giúp bà thoát khỏi nhà tù Iran. Sau gần bốn tháng bị biệt giam, giáo sư Homa Hoodfar đột ngột được chính quyền Iran trả tự do.

Trước đó, hình ảnh từ báo chí Oman cho thấy giáo sư Hoodfar hạ cánh xuống thủ đô Muscat của Oman hôm Thứ Hai 26-9, mỉm cười khi bà bước ra khỏi một máy bay của không lực Oman để đoàn tụ với cháu gái Amanda Ghahremani.

Canada không có quan hệ ngoại giao với Iran, sau khi đóng cửa đại sứ quán ở Tehran vào năm 2012. Trong một phát biểu, thủ tướng Justin Trudeau cảm ơn các nước Oman, Ý và Thụy Sỹ vì đã giúp đỡ trong vụ này.

Bà Hoodfar được phóng thích chỉ mấy tuần sau khi gia đình bà nói rằng tình trạng sức khỏe của giáo sư 65 tuổi này đã giảm sút tới mức bà gần như không thể đi đứng hay nói chuyện được.

Nader Hashemi, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông ở Đại học Denver, nói: “Tôi đoán rằng sức khỏe của bà rất yếu và chế độ Iran lo ngại rằng nếu bà chết trong tù thì sẽ là vô cùng tác hại cho hình ảnh của Cộng hòa Hồi giáo.”

Ngoại trưởng Canada Stéphane Dion trước đó đã cho biết rằng trong khi dự Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tuần trước, ông đã gặp ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif, và các cuộc thảo luận có bao gồm “các trường hợp lãnh sự”.

Một người bạn của giáo sư Hoodfar nói gia đình bà được chính phủ Canada yêu cầu không bình luận ngay tức khắc.

Giáo sư Hoodfar có quốc tịch Canada, Ireland, và Iran. Gia đình bà trước đây cho biết bà bị đột quỵ nhẹ năm ngoái và bị bệnh nhược cơ, một chứng bệnh thần kinh cơ hiếm làm suy yếu các cơ ngoại ý của bà.

Là một nhà nhân chủng học giảng dạy tại Đại học Concordia ở Montreal, bà bay tới Iran hôm 11-2 để thăm thân nhân và làm nghiên cứu về lịch sử sự tham gia của phụ nữ vào các cuộc bầu cử của Iran.

Ngay trước khi bà chuẩn bị trở về Canada hồi tháng 3, bà bị bắt giam, rồi được bảo lãnh tại ngoại nhưng bị quản thúc tại gia. Bà bị bắt lại và bị giam ở nhà tù Evin của thủ đô Tehran từ tháng 6.

Báo chí ở Iran tường thuật rằng bà bị buộc tội xúi giục một “cuộc cách mạng mềm” nữ quyền chống lại Cộng hòa Hồi giáo. Cơ quan công tố Tehran cáo buộc bà dính líu tới các vấn đề nữ quyền và an ninh.

Marc Lafrance, đồng nghiệp cũ của bà ở khoa nhân chủng học và xã hội học của Đại học Concordia, nói ông trao đổi email với bà trong thời gian bà bị quản thúc tại gia.

Ông nói giáo sư Hoodfar thường bị thẩm vấn tới chín tiếng đồng hồ, và được giao “bài tập” mang về nhà.

Các đồng nghiệp của bà nói bà được yêu cầu viết các tiểu luận về nghiên cứu và thiên hướng chính trị của bà.

Giáo sư Lafrance nói: “Chính quyền quan tâm tới vấn đề đồng tính trong bối cảnh Hồi giáo, về tính đa dạng tính dục trong bối cảnh Hồi giáo. Những chủ đề đó là một phần trong nghiên cứu của bà.”

Ông Hashemi nói giáo sư Hoodfar có lẽ là nạn nhân của trò đối đầu giữa Canada và nhiều phe phái ở Iran. Ông nhận xét rằng trước đây Bộ trưởng Tư pháp Iran đã nói rằng Iran muốn dẫn độ chuyên viên ngân hàng người Canada gốc Iran Mahmoud Khavari, người đã bỏ trốn sang Toronto trong một vụ xì căng đan tham nhũng vào năm 2011, để đổi giáo sư Hoodfar.